ตรวจไม่พบโรค แปลว่าไม่มีโรค?

ถึงแม้ว่า ในปัจจุบัน การตรวจวินิจฉัยโรค จะใช้เทคโนโลยีอย่างสูง โรคบางโรคสามารถวินิจฉัยได้ตั้งแต่เป็นเมื่อแรกเริ่ม แต่ส่วนใหญ่แล้วยังไม่สามารถวินิจฉัยได้โดยเฉพาะมะเร็งส่วนใหญ่

อย่างไรก็ตาม ด้วยเครื่องมือที่ทันสมัยจากความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ที่ก้าวหน้า เช่น อัลตราซาวด์ เอ็กซเรย์ คอมพิวเตอร์ หรือทางห้องปฏิบัติการ

ทำให้เกิดภาพลักษณ์ว่า การวินิจฉัยมีขีดความสามารถสูง จึงทำให้ประชาชนคาดหวังการวินิจฉัยไว้สูง โดยคิดว่าเมื่อตรวจทางการแพทย์แล้วเป็นโรคอะไรก็สู้ได้ ประกอบกับทางการสาธารณสุขสนับสนุนให้ประชาชนได้รับการตรวจวินิจฉัยโรคเป็นประจำ ทั้งยังได้แนะนำกันมานานว่าเป็นอะไรแม้เล็กน้อยก็ให้ไปหาแพทย์

ด้วยปัจจัยต่าง ๆ เหล่านี้จึงทำให้เกิดทัศนะสรุปว่า เมื่อไปตรวจโรคแล้วไม่พบโรค แปลว่า ไม่มีโรค

ฉะนั้นเมื่อไปตรวจโรคแล้วไม่พบโรคก็บายใจ ยังใช้ชีวิตมีวิถีชีวิตดังเดิมในความเป็นจริง โรคเรื้อรังต่าง ๆ เช่น โรคมะเร็ง หรือโรคที่เกิดจากการเสื่อมสภาพอื่น ๆ เช่น เบาหวาน โรคหลอดเลือดแข็ง กว่าโรคจะทำให้เกิดอาการหรือตรวจพบนั้น ใช้เวลายาวนานนับสิบปี

"ความเข้าใจหรือความสบายใจที่เมื่อตรวจแล้วไม่สามารถค้นพบโรคได้ แปลว่าไม่มีโรคจึงไม่ถูกต้องกับทั้งเป็นผลเสีย ทำให้ละเลยการป้องกัน ไม่ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตให้ถูกต้อง ทางที่ดีแม้ตรวจไม่พบโรคหรือไม่มีอาการอะไร ก็ต้องป้องกัน "

ชื่นชมกับการตรวจค้นหาโรคระยะเริ่มแรก (Early detection)
ด้วยความชื่นชอบกับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของคนส่วนใหญ่ทำให้เชื่อมั่นในวิธีการ ประกอบกับการตรวจโรคด้วยขบวนการดังกล่าว สามารถครวจหาโรคในระยะแรกเริ่มได้ตั้งแต่เป็นน้อย ๆ เช่น การครวจหามะเร็งเต้านมด้วยการถ่ายภาพรังสีแมมโมแกรม (mammogram) สามารถค้นหามะเร็งที่มีขนาดไม่กี่มิลลิเมตรได้ การถ่ายภาพรังสีทรวงอกก็สามารถพบก้อนเนื้อเล็ก ๆ กว่าเซนติเมตรได้ แต่ในความเป็นจริงจะมีสักกี่รายที่มีโอกาสได้รับการวินิจฉัยตั้งแต่ยังเป็นโรคในระยะต้น ๆ แม้แต่การถ่ายภาพรังสีทรวงอกเป็นประจำทุก 6 เดือนก็ยังไม่สามารถพบมะเร็งปอดที่มีขนาดเล็ก เช่น ครึ่งเซ็นติเมตรได้ทัน เพราะเมื่อครวจพบแล้วก็หมายความว่ามะเร็งได้เกิดขึ้นแล้ว
ในความเป็นจริงจากประสบการณ์ของนพ.เฉลียว ตลอดสี่สิบกว่าปี ได้ตรวจภาพรังสีทรวงอกนับเป็นหมื่นเป็นแสนรายจะพบมะเร็งของปอดขนาดเล็กประมาณ 1-2 ซม. นั้นน้อยมากเพียงไม่เกิน 3-4 ราย

"การค้นหาโรคมะเร็งระยะเริ่มแรกจึงไม่ใช่คำตอบที่ควรพอใจ เพราะมีข้อเสียทำให้ละเลยมิติที่สำคัญกว่าคือ การป้องกัน แม้ตรวจไม่พบโรคก็ต้องป้องกัน การพบโรคระยะแรกย่อมดีต่อการรักษาแต่ไม่ดีเท่าการป้องกัน "

เอกสารอ้างอิง:
ศ.นพ.เฉลียว ปิยะชน:รู้สู้โรค ISBN 974-409-833-3